رقص کلاسیک ایرانی؛ هلیا بنده: این رقص ذات و انرژی زنانه دارد

هلیا بنده را اگرچه می‌توان رقصنده‌ای چابک‌دست و «ماهر» و یا یک طراح رقص «فکور» دانست، ولی احتمالا مهم‌ترین جنبه فعالیت هنری او، کشف و بازسازی و تدوین جریان اصلی و غالب «رقص ایرانی» در طول تاریخ است؛ رقصی که از ارکان «فرهنگ ایرانی» بوده و در گذر زمان با سخت‌گیری شریعت و فقاهت آن قدر مخفی‌ مانده و به پستوهای جامعه رانده شده که امروزه تقریبا می‌توان آن را یک «میراثِ ملیِ از‌دست‌رفته» دانست که باید بر اساس خطوط کلی و مبهمی که از آن باقی مانده، به بازسازی و احیاء آن مبادرت ورزید؛ کار سترگی که خانم هلیا بنده در دو دهه گذشته به آن اهتمام ورزیده است.

آیا می‌توان گفت بعضی قطعات موسیقی مناسب رقص نیستند؟ یا اینکه با هر موسیقی‌ای می‌توان رقصی را طراحی و اجرا کرد؟

به نظر من تقریبا هر موسیقی‌ای می‌تواند برای رقص استفاده شود؛ بستگی دارد رقصنده یا طراح رقص چه موضوع و چه فضایی را انتخاب کرده باشد. در رقص، موضوع و ایده اصلی است که تعیین می‌کند چه موسیقی‌ای لازم است؛ یعنی این رقصنده است که موسیقی مناسب را انتخاب می‌کند. به همین دلیل، انتخاب موسیقی بخشی از طراحی رقص است.

از طرف دیگر، رقص فقط برای شادی و گرم‌کردن مجلس نیست. رقص می‌تواند درباره جنگ، ترس، دلتنگی یا هر مفهوم دیگری باشد. برای چنین فضاهایی، رقصنده می‌تواند از هر سبکِ موسیقی استفاده کند؛ حتی قطعاتی که در نگاه اول رقص‌انگیز نیستند، اما با موضوع رقص هماهنگ‌اند.

واضح است که هر موسیقی‌ای به هر رقص و هر موقعیتی نمی‌خورد؛ موسیقی باید با فضای اجرا و موضوع رقص هماهنگ باشد. مثلا اگر رقصنده‌ای برای اجرای عروسی دعوت شود و بخواهد رقصی نازآلود و مجلس‌پسند اجرا کند، استفاده از موسیقی آیینی مثل مقامِ کردی یا تنبور مناسب نیست؛ چون حال‌وهوای مجلس چیز دیگری است.

همچنین اگر در همان مجلس عروسی کسی بخواهد سماع اجرا کند و برایش موسیقی پاپ بگذارد، باز هم ناهماهنگی وجود دارد؛ چون سماع آیینی مناجاتی است و موسیقی مخصوص خودش را دارد و اصولا برای چنین فضایی ساخته نشده. این مثال‌ها نشان می‌دهد طراح رقص باید دقیق بداند «چه چیزی را می‌خواهد بیان کند» و بر اساس آن موسیقی را انتخاب کند. در نهایت، بله، هر موسیقی‌ای مناسب هر رقصی نیست؛ اما اگر در جای درست استفاده شود، حتی موسیقی‌های کمتر رقص‌پذیر هم می‌توانند با رقص همراه شوند.